ඖෂධීය ශාක වර්ග

කුළු වර්ග

ඉඟුරු

රළුයි, ගිනි මඳ බව නසයි, ඉදිමුමට, සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාවට, උණට, කැස්සට, මල බද්දයට , බඩ දැඟලීමට, කැක්කුම‍ට ගුණ දෙයි.ආහාර දිරවන ඖෂධයක් වශයෙන් පිළිගැනේ. වා සෙම් රුජා ආදිය නසයි.

ගම්මිරිස්

උෂ්ණයි, දිරවීමෙහි සැහැල්ලුයි, සෙම් පහ කරයි, වාතය නැති කරයි, පිත් කෝප කරයි, රළුයි, බඩගිනි වඩයි, රුචිය ඇති කරයි.

තිප්පිලි

කුළු රසයි; උෂ්ණ විර්ය යි; රුචිය ඇති කරයි; වාතය හා සෙම පහ කරයි; මඳක් පිත සමනය කරයි; සිනිඳු යි; සැහැල්ලුයි: විරේචනයි; උණ, කුෂ්ඨ, ප්‍ර‍ෙම්හ, ගුල්ම අර්ශස් නසයි; පිල‍ාවෙහි දොස් රුජා සහ ආමවාතය නසයි.

කහ

කුළු රසයි; සෙම්පිත් නැති කරයි; හමේ දැවිලි නැති කරයි;ඉදිමුම නසයි; ලේ නසයි; ප්‍රමේහ ගුණ කරයි; ශරීරය පැහැපත් කරයි.චර්ම රෝග සුව කිරීමෙහිලා මෙයට හිමි වන්නේ ප්‍රධාන තැනෙකි.

අබ

උෂ්ණයි. කුළු රසයි, වා සෙම් නසයි,බඩ රුජා නසයි, පණු රෝග නැති කරයි, රත් පිත් වඩයි.

සුදුදුරු

උෂ්ණයි, කටුකයි, දිරැවීම පහසුයි, පිත වඩයි, ගුල්ම නසයි, වා සෙම් නැති කරයි.

උළුහාල්

කුළු රසයි, මදක් උෂ්ණයි, රත් පිතට ගුණයි.

කොත්තමල්ලි

පිපාසය, වමනය, ශ්වාසකාස ගුණ කරයි, තුන් දොස් නසයි, සුවදයි, රුචිය ඇති කරයි, ගින්න දවාලයි, කසටයි, සිනිදුයි, සැහැල්ලුයි, මුත්‍ර වඩවයි, උණ නසයි.

පළා වර්ග

ඇඹුල් ඇඹිලිය

ඖෂධ වහයෙන් හා ආහාර වශයෙන් ගනු ලබයි. උෂ්ණය, රුචිය ඇති කරයි, දිරවීම පහසු කරයි, ග්‍රහණි අර්ශස් නසයි, අතීසාර සුව කරයි,  විස නසයි

පෙති තෝර

ඖෂධ වශයෙන් හා ආහාර වහයෙන් දිරැවීම පහසුය. වා, පිත්, සෙම්, සමනය කරයි.පණු රෝග නසයි, ඇදුම හික්කා සුව කරයි.

කූරතම්පළා

දරැවීම සැහැල්ලුයි. සෙම වඩයි. දැවිලි වාත රක්ත සුව කරයි. ඔසප් දෝෂ, උන්මාද රෝග ගුණ කරයි, ආහාර වශයෙන් හා ඖෂධ වශයෙන් ගනු ලබයි.

වැල්පෙනෙල

ඖෂධ ගුණයෙන්  අනූන කුඩා පැළෑටි වර්ගයකි. ආහාර හොදින් දිරවීම කරයි. ඉදිමුම් අර්ශස් අණ්ඩ වෘද්ධි ගුණ කරයි. ශුක්‍ර හීනත්වයෙන් ආති වන බෙලහීනතා ැති කරයි. අත් පා වෙවිලීම, සන්ධි රුජා සුව කරයි.

හාතාවාරිය

ඖෂධ වශයෙන් හා ආ‍හාර වශයෙන් ගනු ලබයි.උෂ්ණයි; රුච්ය ඇති කරයි; දිරවීම පහසුයි; ග්‍රහණි අර්ශස් නසයි; අතීසාර සුව කරයි.විෂ නසයි;

වලාවැන්න

දිය සහිත තැන්වල ළිං පතස් ආදියෙහි වැවෙන මීමන ගණයෙහි වැටෙන කුඩ‍ා පැළෑටි වෙසෙසෙකි. වර්ග කිහිපයක් ඇතැත් ලොකු කොළ ඇති වර්ගය වඩා ගුණයෙන් යුතු වෙයි.ශිතලයි; දිරවීම බරයි; දාහ අතීසාර, ලේ දොස් විෂ නැති කරයි.අපස්මාර සුව කරයි.

මුගුණුවැන්න

ඕනෑම තැනෙක පහසුවෙන් වැවෙයි, ශීතලයි, කුස ගිනි වඩයි. තන කිරි වඩයි. ඇස් රෝග නසයි; ඇඳුම, සෙම් රෝග සුව කරයි, ආහාර වේලෙහි අඩුව මකන ගුණදායී පළා වෙසෙසෙකි.

සාරන

ඉතා හොඳ මුත්‍ර කාරක හා බල කාරක ගුණ ඇති පැළෑටියෙකි. මඳක් උෂ්ණයි, ගර්භාෂයේ හා ඩිම්බ කෝෂවල ආබාධ ඇති ස්ත්‍රීනට ගුණදායකයි, ඉදිමුම්, පාණ්ඩු, හෘද රෝග නසයි. කැස්ස සුව කරයි, උණ බැසීමට උපකාරී වේ.ඉදිමුම නසයි, ශ‍රීරයේ විෂ පහ කරයි.

කංකුං

සීතලයි; වා; සෙම්; දෙක වඩයි; මල බුරුල් කරයි. මූත්‍ර ශෝධනය කරයි; දිර වීමට මඳක් අපහසුයි, තන කිරි හා ශුක්‍ර වඩයි, පහසුවෙන් ලාබයට ලබාගත හැකි පළා වෙසෙසෙකි.

ගොටුකොළ

කුඩා වටකුරු කොළ ඇති වර්ගය හා මඳක් ලොකු කොළ ඇති වර්ගය වශයෙන් වර්ග දෙකෙකි.ඖෂධ සඳහා ද, ආහාරය සඳහා ද ගනු ලබයි.ශිතලයි, කුෂ්ඨ, ප්‍ර‍මේහ පාණ්ඩු සුව කරයි, උණ ඉදිමුම් නැති කරයි.

ලුණුවිල

ලුණුවිල දිය සීරාව ඇති කොතැනෙක හෝ පහසුවෙන් වැවෙයි, ශීතලයි, විරේචනයි, නැණ නුවණ වඩයි, කුෂ්ඨ, පාණ්ඩු, ප්‍රමේහ, ලේ දොස්, උණ නැති කරයි; මධුරයි; කසටයි,ආයු වඩයි.

ගැට තුඹ

ආහාර වශයෙන් හා ඖෂධ වශයෙන් ගන්නා කුඩා පැළෑටියෙකි. සෙංගමාලය, ජලෝදර, පිලාවේ ආබාධ, ලේ විෂ වීම ආදීය සුව කරයි. පණු රෝග නසයි. මුත්‍ර ශුද්ධ කරයි, ලේ කැටි කරයි.

කරිවිල

ආහාර පිණිස වැඩි වශයෙන් යොදා ගනිතත් ඖෂධීය වශයෙන් කරිවිල තුඹ කරිවිල යන දෙ වර්ග‍යේම ඇත්තේ ප්‍රබල ගුණයෙකි. කුළු තිත්ත රසයෙන් යුතුයි. කුෂ්ඨ රෝග නසයි, සෙම්, පහ කරයිතන කිරි වඩයි, කුසගිනි දල්වයි, ලේ දොස් නසයි.

කුප්පමේනියා

ව්‍යංජන හෝ මැල්ලුම් වශයෙන් ආහාරයට ගනු ලබයි.කොළ කැඳ වශයෙන් ද සාදා ගැනෙයි, වාතය සහ සෙම නසයි, ඇදුමට විශේෂ ගුණ දෙන කොළ වර්ගයෙකි.මල බුරුල් කරයි, පණු රෝග , කැස්ස , අර්ශස්, හමේ රෝග , සන්ධි ඉදිමුම යන රෝග වලට ගුණ දෙයි.

කතුරු මුරුංගා

පෝෂ්‍යදායී ගුණ ඇති පළා අතුරින් ප්‍රධාන තැනක් ගනී.සෙම්, පිත් නසයි, කුස ගිනි වඩයි, බල කාරකයි.මල  බද්දය නසයිත ඇස් පෙනුම දියුණු කරයි. නිතර ඇතිවන ප්‍රතිශ්‍යාව , පීනස, ආදී සෙම් රෝග සදහාද සෙංගමාල, තොල කට වන වීම, වියලි කැස්ස ආදියටද ගුණයි.

කතුරු මුරුංගා මල්

සීතලයී, ස්ත්‍රීන්ගේ ඇඟ උණු කරවා යෑමට ඉතා ගුණ ඖෂධීය ආහාරයෙකි.බුද්ධිය වඩයි, සිරුර බල වඩයි, දැවිල්ල , රත්පිත් දෝෂ සමනය කරයි, සන්ධි ඉදිමුමට කතුරු මුරුංගා කොළ සහ මල් කළු අත්තන මුල් උණු දියෙන් අඹරා දවසකට වරක් ගාන්න.

ඔසු වර්ග

තොටිල

දිය සීරාව  ඇති තැන්හි වැවෙන ගස් වෙ‍සෙසෙකි. කොළ දිගින් අඟල් 6 ක් පමණද පළලින් 31/2ක් පමණ ද වෙයි. ඇතුළත කහපාට ලොකු කහ පාට මල් හට ගනී.මලෙහි පිට පැත්ත  හා මොට්ටු දම් පාටින් යුතුයි. දිග කරල් හට ගනී.වා, පිත්, සෙම්, උණ , ආමාවාත , කැස්ස, වමන , අතීසාර සුව කරයි; බඩගිනි වඩයි; මල වියළීම කරයි.පණු රෝග නසයි; ශීතලයි; කසටයි; තිත්තයි.

පළොල්

රත් පළොල් ඵල පළොල් යනුවෙන් දෙ වර්ගයෙකි.කොළ දිගින් අඟල් 7ක් පමණ ද පළලින් අඟල් 4ක් පමණ ද වේ.උෂ්ණයි; බරයි; වමන හික්කා නසයි, සෙම් රෝග වාත රෝග නසයි.ඉදිමුම් නැති  කරයි; ලේ දොස් නසයි; දාහය නැති කරයි. හෘදයට හිතයි.

ඇද්දෙමට

සෑම පළාතෙකම වැවේ. කොළ අඟල් 61/2 ක් පමණ  දිගින් හා අඟල් 5 ½ ක් පමණ පළලින් යුතුයි.කොළ වල පිටි පැත්ත කහපාටින් යුතුයි.තුන් දොස් නසයි, උණ, දාහ, අර්ශස් නැති කරයි.පණු රෝග , ප්‍රමේහ , ඉදිමුම් සුව කරයි.ආම රුජා ,පිපාස නැති කරයි.

බැබිල

හීන් බැබිල , මහ බැබිල ,මහබූ බැබිල , සූළුබූ බැබිල , කොටිකන් බැබිල ,සිරිවැඩි බැබිල, කේසර බැබිල ආදී වශයෙන් වර්ග කිහිපයෙකි.තිත්තයි , බල විර්ය වඩයි, සෙම් රෝග නසයි, විෂ්මජ්වර, ප්‍රමේහ, උණ නසයි, වාතාර්ශස් ගුණ කරයි.

බටු

වා, සෙම්, මේද නසයි; බඩගිනි වඩයි; පණු රෝග නසයි,කැස්ස ,ඇදුම , අරුචි පහ කරයි; හෘදයට හිතයි; කුෂ්ඨ, ග්‍රහණි නසයි.දිරවී‍ෙම් පහසුයි.කටුකයි, තිත්තයි, මුල් ඖෂධ සඳහා ද ගෙඩි  ආහාර සඳහා ද ගනු  ලැබේ.

කටුවැල්බටු

වියළි කලාපයෙහි හොඳින් වැවෙතත්, වැඩි වශයෙන් ඉන්දියාවෙන් ගෙන්වා ඖෂධ සඳහා යොදා ගනු ලැබේ.උෂ්ණයි, කටුකයි, තිත්තයි, උණ,  හෘද රෝග, අරුචි, අජීර්ණ, රුජා නසයි.

අස්වැන්න

සෑම පළාතෙකම වැවෙන අඟලක් පමණ දිගින් හා අඟල් ½ ක් පමණ පළලින් හා යුතු කොළ ඇති ලතා වෙසෙසකි. දම්පාට මල් හා හීන් කරල් හටගනී. ධාතු වඩයි.ප්‍රමේහ ඉදිමුම නසයි. වමන අතීසාර නැති කරයි. උණ සමනය කරයි.

පොල්පළා

වාත නාශක හා විෂ නාෂක ගුණයෙන් යුතුයි. රුචිය ඇති කරයි. බඩගිනි වඩයි. තුවාල සුව කරයි. මුත්‍ර වැඩි කර බැහැර කරන  හෙයින් ශරීරයේ ඉදිමුම නැසීමේ ගුනයෙන්ද යුතු වෙයි.

මිදි

මහ මිදි, හීන් මිදි  යනුවෙන් වර්ග දෙකෙකි.කොළ අඟල් 4ක් පමණ  දිගින් හා අඟල් 2 1/2 ක් පමණ පළලින් යුතුයි. ඉතා කුඩා කහ පාට මල් හට ගනී. පාන්ඩුව හා වාත රෝග නසයි.අජීර්ණ සුව කරයි.බඩගිනි වඩයි.මල බද්දය නැති කරයි. උෂ්ණයි, තිත්තයි, කටුකයි, ඉදිමුම් සඳහා මුලේ පොතු අඹරා ගෑමෙන් ගුණ ලැබේ.

රසකිඳ

වියළි කලාපයෙහි කැලෑබදව ලොකු ගස් වල එතී වැවෙන වැල් වෙසෙසෙකි, රසකිඳ, ගැටකිඳ , දික්කිඳ ආදී වශයෙන් ගැනෙතත්, රස ගුණ ආදීයෙහි වෙනස්කම් ඇතත්, ස‍ියලු වර්ගම ඹෟෂධ වශයෙන් ගනු ලැබේ.

තිත්තයි; කසටයි; ආයු වඩයි; ගිනි වඩයි; තුන් දොස් සමනය කරයි; පාණ්ඩු, ප්‍රමේහ, අජීර්ණ, පණු රෝග කුෂ්ඨ රෝග සුව කරයි.

ඉරිවේරිය

මෙම පැළෑටිය බොහෝදෙනා වරද්දා යොදන බව ඇතැමුන්ගේ මතයයි. එහෙත් වැඩි දෙනා ඖෂධීය වශයෙන් යොදා ගන්නා මෙහි ඇති ගුණයෙහි අඩුවෙක් නොපෙනේ. උණ , අතිසාර , අරුචි, වමන , පිපාස, දාහ සුව කරයි, රත්පිත් හෘද රෝග ආදියට ද ගුණ ලැබේ.

කෙළිඳ

රතු මල් සහ සුදු මල් ඇති වර්ග දෙ‍ෙකකි.බෙ‍ෙහත් සදහා ගත යුතු සුදු මල් ඇති වර්ගයයි. රතු මල් ඇති වර්ගය විෂ සහිතයි.කොළ අඟල් 5-6 ක් පමණ දගින් ද 2 ½ ක් පමණ පළලින් ද යුතුයි. කසටයි, ශිතලයි, බඩගිනි වඩයි, අර්ශස් , අතීසාර , ආමාවාත, කුෂ්ඨ රෝග සුව කරයි.

වෙනිවැල්

ගම්බඳ පළාත්හි වෙනිවැල් බාන්වැල් යනුවෙන් හදුන්වන මෙහි කොළ අඟල් 6 ක් පමණ දිගින් හා අඟල් 5 ක් පමණ පළලින් යුතුය; මල් කහ පැහැයෙන් හා ගෙඩි දුඹුරු පැහැයෙන් යුතු වෙයි.සිහින් කරල් හට ගනී.ධාතු වඩයි; වීර්ය වඩයි; ප්‍රමේහ , ඉදිමුම් නසයි; වමන අතීසාර ගුණ කරයි. අඟල් 5 – 6 ක් පමණ  දිගින් ද 2 ½ ක් පමණ පළලින් ද යුතුයි; කසටයි; ශිතලයි; බඩගිනි වඩයි; අර්ශස් , අතීසාර, ආමාවාත, කුෂ්ඨ රෝග සුව කරයි.

කරාබු නැටි

කටුකයි, රුචි කරයි; සෙම්, පිත්, ලේ දොස් නසයි; රුජා, හික්කා, හෘද රෝග නසයි.කරාබු නැටි වරකට දිය යුතු ප්‍රමාණය කලං ½ කට වැඩි නොවිය යුතුය.

වලඟසාල්

අප රටේ සෑම පළාතෙකම වාගේ වවාගත හැකි මෙම ඖෂධීය පැළෑටීය වර්ග දෙකක් ලෙස ගැනෙතත් ගුණය අතින් වැඩි වෙනෙසක් නොපෙනේ.එහෙත් අප වැඩි වශයෙන් භාවිතයට ගනු ලබන්නේ ඉන්දියාවෙන් ගෙන්වනු ලබන වලඟසාල් මිස අප රටේ වැවෙන වර්ග නොවේ.ඖෂධ වශයෙන් යොදා ගන්නට පළමු වලඟසාල් මඳක් කබලේ බැද ගන්න. වලඟසාල් උෂ්ණයි, අජීර්ණ,අරුවි, පණු රෝග, ප්‍රමේහ රෝග , හෘද රෝග සුව කරයි.

එරඬු

සෑම පළාතකම කලෑබදව වැවෙයි.සුදු රතු වශයෙන් දෙවර්ගයෙකි.මහ එරඬු හීන් එරඬු වශයෙන් ද දෙගොඩකට බෙදේ. කොළ , මුල්සහ ඇට ද , තෙල් ද ඖෂධ වශයෙන් ගැනේ.උෂ්ණයි; කටුකයි; විරේචනයි; හිස රුජා , බඩ පිපුම්, කුෂ්ඨ , ගුල්ම, ප්‍රමේහ,අණ්ඩවෘද්ධි සුව කරයි.

වං ඇපල

මෙය බලවත් ඔසු ගුණ අඩංගු පැළෑටියෙකි.පපුවේ ‍‍රෝගා බාද වලට, කැස්සට, පීනසට ගුණදායකයි. සෙංගමාලය, හෘද රෝග ,උණ නසයි. තිත්තයි, කටුකයි, සීතලයි. පාවට්ටා, අගල්ආධාර , ආඩතෝඩ යනුවෙන් ද මෙම පැළෑටිය හඳුන්වනු ලබයි.

අනෝද

අනෝද කොළ දිගින් අඟල් 3ක් පමණ ද පළලින් අඟල් 2 ½ ක් පමණ ද වේ. මල් කහ පාටින් යුතුයි.උෂ්ණයි, කසටයි , වා , සෙම් නසයි ; ඉදිමුම් රුජා නසයි.